“Als u uw ramen zo opent, verliest u alle warmte” : de fout die iedereen maakt in de winter volgens een expert

Wanneer de temperatuur daalt en de thermostaat stijgt, lijkt het openzetten van ramen tegenstrijdig. Toch waarschuwen bouwfysici dat juist dit moment cruciaal is voor gezonde lucht binnenshuis. Tussen comfort en verspilling balanceert elke huiseigenaar op een dun koord, waar verkeerde gewoontes zwaar kunnen doorwegen op zowel gezondheid als factuur.

De misvatting van het halfopen raam

Veel huishoudens laten in de winter hun ramen voortdurend op kiepstand staan, “omdat frisse lucht dan constant binnenkomt”. Volgens experts van het Kenniscentrum Binnenluchtkwaliteit (RIVM) is dat precies wat men beter niet doet. De warmte ontsnapt langzaam maar continu, terwijl het binnenklimaat nauwelijks verbetert.

Warmteverlies via kieren kan oplopen tot 15 % van het totale verbruik. Dat betekent dat een gemiddeld rijtjeshuis jaarlijks tussen de 150 en 300 euro extra uitgeeft aan gas, enkel door onnodig lang openstaande ramen. De vochtigheid blijft ondertussen vaak hoog, waardoor schimmels zich sneller ontwikkelen.

Kort en krachtig luchten loont meer

Energieadviseurs raden aan om alle ramen tegelijk gedurende een korte periode wijd open te zetten: vijf tot tien minuten. Zo wordt de volledige luchtmassa vervangen zonder dat muren en meubels afkoelen. Onderzoek van TNO bevestigt dat deze methode tot 80 % efficiënter is dan langdurig luchten via een kier.

• Zet het verwarmingssysteem tijdelijk lager of op stand-by tijdens het luchten.
• Open twee tegenoverliggende ramen om luchtstroming te versnellen.
• Sluit daarna snel om temperatuurdalingen te vermijden.

Deze handeling volstaat tweemaal per dag — ’s ochtends na het opstaan en opnieuw in de avond — om vocht en schadelijke stoffen af te voeren zonder onnodige warmteverliezen.

Wanneer en waar verluchten?

Niet elke ruimte vraagt dezelfde aandacht. In slaapkamers stapelt vocht zich ’s nachts op, terwijl in badkamers damp zich ophoopt na elke douchebeurt. De keuken vormt door koken een derde risicogebied. Prioriteit gaat dus naar deze drie zones.

In stedelijke gebieden is het beter om piekuren van verkeer te vermijden vanwege fijnstof. Op het platteland is juist rond de middag, wanneer buitenlucht droger is, het gunstigste moment.

Tussen ventilatiesystemen en gewoontegedrag

Huizen met mechanische ventilatie (type C of D) hebben minder nood aan langdurig luchten, mits filters goed onderhouden zijn. Toch blijkt uit cijfers van Nederlandse Installatiebranche Techniek Nederland dat bijna 40 % van deze systemen niet jaarlijks wordt nagezien. Vervuilde filters veroorzaken dan alsnog ongezonde luchtcirculatie én warmteverlies.

Zonder onderhoud verliest een systeem met warmteterugwinning tot 20 % rendement. Dat verschil vertaalt zich opnieuw naar tientallen euro’s per maand in koude periodes — enkel omdat bewoners ervan uitgaan dat “automatisch” ook “zorgeloos” betekent.

Energieprijzen zetten gedrag onder druk

Sinds de pieken in gasprijzen eind 2023 letten gezinnen scherper op hun verbruik. Toch tonen gegevens van Energiebeheer Nederland (EBN) aan dat huishoudens gemiddeld 9 % meer stookkosten noteren tijdens koude winters waarin men minder vaak verlucht uit angst voor energieverlies. Een paradox: wie minder verlucht, verwarmt uiteindelijk méér omdat vochtige lucht moeilijker opwarmt.

EnergieverliesWat je bij deuren laat liggen versterkt de tocht

Bouwspecialisten benadrukken dat droge lucht sneller reageert op verwarmingstoestellen. Zo kan consequent luchten zelfs leiden tot lagere energierekeningen — mits correct uitgevoerd.

Kleine ingrepen met groot effect

Binnenisolatie controleren, naden afdichten rond kozijnen en regelmatig stof verwijderen uit roosters versterken elk ventilatie-effect. Sommige gemeenten voorzien subsidies tot 200 euro voor bewoners die hun ventilatiesystemen laten reinigen of vernieuwen; voorwaarden verschillen per regio.

Tegelijk blijft gezond verstand leidend: kortstondig doortochten met volledig geopende ramen bespaart meer warmte dan dagenlang een kier laten staan. De ene gewoonte voelt comfortabeler aan, de andere weegt lichter op uw volgende energiefactuur – precies daar ligt het verschil tussen routine en inzicht.