Zonnebloemolie die 3 maanden over datum is blijft consumeerbaar volgens dit voedingslaboratorium van Wageningen

Een analyse van het Wageningse Voedingslaboratorium zet een vertrouwd keukenproduct opnieuw in perspectief. Terwijl supermarkten tonnen olie afschrijven zodra de houdbaarheidsdatum verstrijkt, blijkt het product in veel huishoudens nog perfect bruikbaar. De resultaten roepen vragen op over de balans tussen voedselveiligheid, verspilling en regelgeving.

Laboratoriumresultaten die verwachtingen doorbreken

De onderzoekers van het Voedingslaboratorium van Wageningen testten 24 merken zonnebloemolie, afkomstig uit zowel Nederlandse als buitenlandse bottelarijen. De chemische analyses toonden dat de peroxidewaarde — een indicator voor ranzigheid — pas na gemiddeld 110 dagen een significante stijging vertoonde. Dat cijfer ligt ruim boven de termijn waarop fabrikanten doorgaans hun THT-datum plaatsen.

Ook sensorische paneltests bevestigden dat consumenten geen verschil proefden tussen verse olie en olie die drie maanden “over tijd” was. Slechts bij blootstelling aan direct zonlicht of bij opslag boven 25°C versnelde de kwaliteitsdaling merkbaar.

Regelgeving versus realiteit in de keukenkast

De Europese Verordening (EU) nr. 1169/2011 verplicht producenten om een “ten minste houdbaar tot”-datum te vermelden voor oliën, zonder onderscheid naar soort of raffinagegraad. In praktijk kiezen producenten voor conservatieve termijnen — vaak 12 tot 18 maanden na botteling — om aansprakelijkheid te beperken.

Volgens cijfers van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) wordt jaarlijks naar schatting 1,8 miljoen liter eetbare olie vernietigd vanwege verstreken THT-data. Tegelijkertijd waarschuwen voedselbanken dat dergelijke producten vaak nog veilig inzetbaar zijn.

Wat betekent “over datum” echt bij olie?

Chemische stabiliteit onder loep

Zonnebloemolie is rijk aan onverzadigde vetzuren die langzaam oxideren wanneer ze met zuurstof en licht in contact komen. Raffinageprocessen verwijderen onzuiverheden, waardoor oxidatie vertraagt. De meeste commerciële flessen bevatten stikstofvervanging tijdens het vullen om zuurstof te verdringen.

• Bij kamertemperatuur (18–22°C) blijft olie doorgaans stabiel tot circa 15 maanden.
• Na opening verkort deze termijn tot gemiddeld zes maanden.
• De grenswaarde voor acceptabele peroxide-index ligt op 10 milliequivalent O₂/kg; gemeten waarden bleven tot dag 90 onder 6 mEq/kg.

Tussen verspilling en voorzorg: huishoudens zoeken houvast

In veel huishoudens verdwijnt geopende olie zodra men onzeker wordt over geur of kleur. Toch wijst de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit erop dat een lichte verkleuring niet automatisch bederf betekent. Een eenvoudige proef volstaat: ruikt de olie neutraal en smaakt ze niet bitter, dan is gebruik nog verantwoord.

VoedselverspillingDit Nederlandse YouTube-kanaal leert een revolutionaire snijdtechniek voor kip aan 600.000 abonnees

Dergelijke pragmatische richtlijnen sluiten aan bij campagnes tegen voedselverspilling zoals “Verspillingsvrije Week”, ondersteund door Milieu Centraal en het Voedingscentrum. Zij benadrukken dat ‘ten minste houdbaar tot’ iets anders is dan ‘te gebruiken tot’, zeker bij droge waren en plantaardige vetten.

Wie wint bij strengere datums?

Producenten wijzen op merkreputatie: een fles die ranzig wordt in een warme voorraadkast kan negatieve recensies opleveren, zelfs als verkeerd bewaard. Handelaren volgen liever vaste rotatieschema’s dan proefafhankelijk beleid. De consument betaalt zo indirect voor zekerheid die zelden nodig blijkt.

Nuttige referentiepunten voor thuisgebruik

Wie zonnebloemolie gebruikt na de vermelde datum doet er goed aan enkele eenvoudige voorzorgen te nemen: bewaar flessen donker en koel, sluit ze direct na gebruik af, giet geen restjes terug in de originele verpakking. Vermijd langdurige verhitting boven 180°C wanneer twijfel bestaat over frisheid; oxidatie versnelt exponentieel bij hoge temperaturen.

Voor gezinnen met beperkte middelen kan kennis over reële houdbaarheid betekenen dat minder wordt weggegooid én minder hoeft te worden gekocht. Het Wageningse onderzoek suggereert dat gezond verstand en praktische opslagomstandigheden evenveel bescherming bieden als strikte kalendergrenzen — een conclusie die zowel keukenkasten als beleidsnota’s raakt.